Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) güncel istatistik sunumuna göre Türkiye'de klinik araştırma başvuru sayısı 2025'te tüm zamanların rekoru olan 706'ya yükseldi — yedi yılda %48'lik artış. Daha çarpıcı olan ise kompozisyon değişikliği: 2025, başvuruların akademik payının ilk kez ticari (endüstri) payının önüne geçtiği yıl oldu (%51'e %49). Bu yazıda 2019-2025 serisinin tamamını, eğilimin nasıl okunacağını ve sponsorlar için sonuçlarını derledik.
Yıl Başvuru Yıllık değişim Ticari (endüstri) Akademik 2019 476 — %62 %38 2020 483 +%1,5 %62 %38 2021 598 +%23,8 %67 %33 2022 629 +%5,2 %60 %40 2023 685 +%8,9 %55 %45 2024 649 −%5,3 %58 %42 2025 706 +%8,8 %49 %51Kaynak: TİTCK, Klinik Araştırma İstatistikleri (2019-2025). Sunumdaki "ticari/akademik" dağılımı, başvuruların destekleyici türüne göredir; burada iki kategoriye indirgenerek "ticari (endüstri)" olarak verilmiştir.
Yedi yıllık seri ne anlatıyor?
Serinin üç halkası dikkat çekiyor. 2021'deki +%23,8 ile serinin en keskin yükselişi kaydedildi; bu dönemde COVID-19 aşı araştırmalarının küresel ölçekte yoğunlaştığı biliniyor — ancak sunumda sıçramaya ilişkin bir neden açıklaması yer almıyor, bu yüzden bağlantıyı bağlam olarak belirtmekle yetiniyoruz. 2023 (685) o dönemin zirvesiydi; 2024'te %5,3'lük geri çekilme geldi ve serinin yedi yıldaki tek yıllık düşüşü olarak kayda geçti. 2025 ise 706 ile rekor kırdı ve 2024 düşüşünün konjonktürel olduğunu gösterdi: yıllık bileşik büyüme 2019-2025 boyunca yaklaşık %6,8 düzeyinde.
Başvuru hacminin birikimli büyümesi, ekosistem tarafında da ölçek değişimi anlamına geliyor: 2019-2025 arasında toplam 4.226 başvuru yapıldı. Her başvuru; etik kurul değerlendirmesi, Kurum incelemesi, merkez ve araştırmacı kaynağı ve saha operasyonu talep eden tam bir değer zinciri başlatıyor — hacmin %48 büyümesi, bu zincirin her halkasının kapasitesinin aynı paralelde sınandığı anlamına geliyor.
2025'in asıl hikâyesi: akademik geçiş
Dağılım tablosundaki asıl dönüşüm yatayda saklı. 2019'da akademik başvurular %38'ken bu pay 2023'te %45'e, 2025'te %51'e tırmandı — yedi yılın en yükseği olduğu gibi, akademik payın ilk kez yarıyı aşması da bu yıla ait. Serinin en yüksek ticari payı ise (%67) 2021'de kaydedilmişti.
Bu okuma ne demek? Türkiye'de araştırmacı başlatmalı ve kurumsal (üniversite/hastane) destekli klinik araştırmaların payı, küresel endüstri portföyünün dalgalanmalarına kıyasla daha istikrarlı bir taban oluşturmaya başlamış durumda. Akademik ekosistemin kendi araştırma sorularını protokole dönüştürme kapasitesi büyürken, ticari başvurulardaki yıllık dalgalanma (2021 %67 → 2023 %55 → 2025 %49) küresel portföy kararlarına duyarlılığı da gösteriyor.
Sponsorlar için beş sonuç
1. Merkez ve araştırmacı rekabeti kalıcı hâle geldi. 706 başvurunun birikimli etkisi, nitelikli araştırma merkezlerindeki ve deneyimli araştırmacı kapasitesinde yıllar boyunca daha sıkı yer ayrılması demek. Başlatma (start-up) planlamasında merkez seçimini erken kesinleştirmek ve alternatif merkez listesini geniş tutmak, artık iyi uygulama değil zorunluluk.
2. Akademik iş birliği, erişim anahtarı. Akademik ağırlıklı bir ekosistemde, üniversite hastaneleri ve araştırma dernekleriyle kurulan ortaklıklar; hem katılımcı kaydı kanallarını hem de araştırmacı ilişkilerini açar. Endüstri destekli çalışmalarda akademik ortak modeli (araştırmacı başlatmalı çalışmalar, dernek kayıtları, doğal seyir kohortları) bu tabloda stratejik bir araçtır.
3. Kurum ve etik kurul süreçlerinde süre disiplini. Hacim büyüdükçe değerlendirme kanallarındaki yoğunluk da artar. Yönetmeliğin öngördüğü inceleme süreleri (örneğin klinik araştırma başvurularında etik kurulda on iki, Kurumda yirmi iki iş günü esasları) sabit kalsa da, başvuru dosyasının ilk seferde eksiksiz olması daha da değerli hâle gelir.
4. Türkiye, portföy kararlarında daha görünür. Rekor yıl, Türkiye'nin çok uluslu protokollerdeki payının genel eğilimini de yansıtır; ülkenin katılım değerlendirmesi ve start-up hızına ilişkin veriler Türkiye mevzuat merkezimizde derlenmiştir. Güncel mevzuatın tamamına ise mevzuat kütüphanemizden ulaşabilirsiniz.
5. Veri serisini izlemek, planlama disiplini olur. Tek yıllık rakamlar yanıltabilir; 2024 düşüşünün ardından 2025'in rekoru, seriyi izleyenlerin panik yapmadan plan yapabildiğini gösterdi. Aynı serinin bir sonraki güncellemesi, 2026 strateji bütçelerinin girdisi olarak izlenmeli.
Bu rakamlarla ilgili bilinmesi gerekenler
Sunum, başvuru sayılarını verir: onay, devam eden ya da tamamlanan araştırma sayısını değil. Başvuru ile onay arasında değerlendirme süreçleri vardır; dağılım yüzdeleri de tüm başvuruların destekleyici türüne göredir. Ayrıca serideki her yılın kendi içinde hem ticari hem akademik başvurular büyümüş veya küçülmüş olabilir — yüzdeler, mutlak sayıların yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
2025'te kaç klinik araştırma başvurusu yapıldı? TİTCK istatistiklerine göre 706 — 2019'daki 476'ya kıyasla %48 artış ve serinin rekoru.
Akademik pay neden önemlidir? Araştırmacı ve kurum (üniversite/hastane) destekli başvuruların %51'e çıkışı, Türkiye ekosisteminin kendi araştırma gündemini üretme kapasitesini gösterir; sponsorlar için merkez ve ortaklık stratejisini doğrudan etkiler.
2024'teki düşüşü ne açıklıyor? Sunum bir neden vermiyor. Küresel endüstri portföy kararları ve önceki yılın yüksek tabanı olası bağlamlar arasında; 2025'in rekoru düşüşün yapısal olmadığını gösteriyor.
Bu verileri nereden takip edebilirim? TİTCK istatistiklerini düzenli yayımlar; ülkedeki tüm kamu mevzuatı ve güncel dokümanlar için mevzuat kütüphanemizi, Türkiye'nin mevzuat çerçevesi için mevzuat merkezimizi izleyebilirsiniz. Nadir hastalık ekosisteminin güncel görünümü için ise Zirve 2026 raporu yazımızı okuyabilirsiniz.
Kaynak: TİTCK (Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu), Klinik Araştırma İstatistikleri (2019-2025), Ağustos 2026 güncellemesi. Rakamlar sunumdaki grafik serilerinden alınmıştır.
Türkiye'deki araştırma planınızı güncel veriyle birlikte değerlendirelim — bize ulaşın.
Contactez-nous